Usullar va qo'llanmalar yuklab olish Savollaringiz bormi? Biz bilan bog'laning
6 Nazariya · 6-bo'lim

Tanqidiy o'qish

Tanqidiy o'qish tushunchasi, fakt va fikrni farqlash, dalil topish, baholash va o'z munosabatini asoslash ko'nikmalari yoritiladi.

Darsni boshlash Materiallarni ko'rish
01 · Sahifa haqida

Nima haqida bilib olasiz?

Sahifaning maqsadi

Ushbu sahifaning maqsadi tanqidiy o'qish tushunchasini izohlash, uni matnni tushunishning yuqori darajasi sifatida ko'rsatish va boshlang'ich sinf o'quvchilarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish usullarini yoritishdir.

Tanqidiy o'qish nima?

Tanqidiy o'qish — bu matnni shunchaki qabul qilish emas, balki ustida o'ylash, savol berish, dalil izlash, muallif fikrini tushunish, baholash va o'z munosabatini asoslash demakdir. Boshlang'ich sinfda bu ko'nikma asta-sekin shakllanadi va o'quvchini mustaqil fikrlovchi shaxsga aylantiradi.

02 · Asosiy ko'nikmalar

Tanqidiy o'qish ko'nikmalari

Fakt va fikrni farqlash

Asosiy g'oya va dalillarni aniqlash

Qahramon harakatiga baho berish

Sabab-oqibat munosabatini aniqlash

O'z fikrini asoslash

Boshqa fikrni hurmat qilish

Muallif maqsadi va nuqtai nazarini baholash

Matn turini va janrini aniqlash

03 · Ahamiyati

Nega tanqidiy o'qish muhim?

Axborot oqimida muhim va ahamiyatsiz ma'lumotni ajratishga yordam beradi
Soxta yoki asossiz da'volardan himoyalanish ko'nikmasini shakllantiradi
Mustaqil va mantiqiy fikrlashni rivojlantiradi
Matnni chuqur tahlil qilish orqali ta'lim natijalarini yaxshilaydi
O'z fikrini dalil bilan asoslab, hurmat bilan bildirish madaniyatini tarbiyalaydi

"Savol berish — tafakkur eshigini ochadi." Boshlang'ich sinfda tanqidiy o'qish aynan savol berish odatidan boshlanadi.

O'quvchi qo'l ko'tarib savol bermoqda
04 · Metodik ahamiyat

Bo'lajak o'qituvchi uchun metodik ahamiyati

Bo'lajak o'qituvchi

Nimaga e'tibor qaratish kerak?

Bo'lajak o'qituvchi tanqidiy o'qishni o'quvchiga sevdira olishi uchun avvalo o'zi tanqidiy fikrlovchi bo'lishi kerak. Sinfda «Nima uchun?», «Kim aytdi?», «Bu to'g'rimi?» kabi savollarni odatiy hol qilish zarur.

Rivojlanadigan ko'nikmalar

  • Matnni tahlil qilish va baholash ko'nikmasi
  • O'quvchilarga tanqidiy savol berishni o'rgatish usullari
  • Darsda bahsli muhit yaratish metodikasi
  • Fakt va fikr o'rtasidagi farqni o'rgatish
  • O'z munosabatini asoslashni tarbiyalash
05 · Amaliyot

Amaliy misol — tanqidiy savol turlari

Matnni o'qigandan so'ng quyidagi savollarni bering

"Ali maktabga ketayotib yo'lda pul topib oldi. U o'sha pulni o'z xohishiga sarfladi. Kechqurun Alining onasi bu haqda bilib qoldi va jahl bilan gapirdi: «Topilgan pulni o'zingga olmaydilar!»"
Fakt savol Ali nima topib oldi?
Fikr/baholash savol Ali to'g'ri ish qildimi? Nima uchun?
Sabab-oqibat savol Onasi nima uchun jahl qildi?
Munosabat savol Siz Alining o'rnida bo'lsangiz nima qilardingiz?
Dalil savol Matnda Alining onasi haqligi ko'rsatilganmi?

Matndan qisqa misol

"Ali topilgan pulni o'z xohishiga sarfladi. Onasi bu haqda bilib, jahl bilan: «Topilgan pulni o'zingga olmaydilar!» dedi."
Fakt: Ali yo'lda pul topdi va uni sarfladi.
Fikr: Topilgan pulni o'zlashtirish to'g'ri emas.
Dalil: Onasining jahl bilan aytgan gapi matnda aniq keltirilgan.
Savol: Siz Alining o'rnida bo'lganingizda nima qilardingiz? Nega?
06 · Farqni tushunish

Fakt va fikr — farqni tushunish

Fakt

Tekshirib bo'ladigan, haqiqatga asoslangan ma'lumot.

Masalan: "Ali maktabga borayotganda yo'lda pul topdi" → Bu fakt: matnda yozilgan.

Fikr

Shaxsiy munosabat, baholash yoki talqin.

Masalan: "Ali yaxshi ish qilmadi" → Bu fikr: har kim boshqacha baholashi mumkin.

07 · Materiallar

Mavzu bo'yicha materiallar

pdf
O'qish kitobi. 4-sinf — 1-sahifa 1-sahifa

O'qish kitobi. 4-sinf

O'qish kitobi

3.8 MB · 8
Yuklab olish
pdf
Ona tili va o'qish savodxonligi. 3-sinf. 2-qism — 1-sahifa 1-sahifa

Ona tili va o'qish savodxonligi. 3-sinf. 2-qism

Ona tili va o'qish savodxonligi

38.8 MB · 6
Yuklab olish
pdf
Ona tili va o'qish savodxonligi. 3-sinf. 1-qism — 1-sahifa 1-sahifa

Ona tili va o'qish savodxonligi. 3-sinf. 1-qism

Ona tili va o'qish savodxonligi

20.3 MB · 8
Yuklab olish
pdf
O'qish kitobi. 3-sinf — 1-sahifa 1-sahifa

O'qish kitobi. 3-sinf

O'qish kitobi

7.1 MB · 6
Yuklab olish
08 · Mustahkamlash

Savol-topshiriqlar

1

Tanqidiy o'qish va matnni tushunish o'rtasida qanday farq bor?

2

Boshlang'ich sinf o'quvchisiga fakt va fikrni farqlashni qanday o'rgatasiz?

3

Ali haqidagi matn bo'yicha qo'shimcha 2 ta tanqidiy savol tuzing.

4

O'quvchi muallif fikrini tanqid qilsa, siz o'qituvchi sifatida qanday yo'l tutasiz?

5

Darsda tanqidiy muhit yaratish uchun qanday metodlardan foydalanasiz?

Amaliy topshiriq: Bugungi kundagi biror voqea yoki xabarni tanlang. Undan kamida bitta faktni va bitta fikrni ajratib yozing, so'ng fikringizni dalil bilan asoslang.

Kutiladigan natija

Foydalanuvchi tanqidiy o'qishni matnni passiv qabul qilishdan farqlay oladi, fakt va fikrni aniq farqlashni o'rganadi, o'quvchilar uchun tanqidiy savollar tuza oladi, matnda dalillarni izlab topish ko'nikmasi shakllanadi hamda o'quvchining fikrlarini hurmat qilgan holda yo'naltira oladi.

Eslatma: tanqidiy o'qish — o'quvchini mustaqil fikrlovchi, savol beruvchi va dalil izlovchi shaxsga aylantiruvchi zamonaviy o'qish madaniyatidir.

Oldingi Keyingi: Metakognitiv strategiyalar