Theory
Matnni tushunish nazariyasi
Sahifaning maqsadi
Matnni tushunish jarayonining bosqichlarini izohlash, mazmunni anglash, tahlil qilish va xulosa chiqarish ko'nikmalarini rivojlantirishning metodik asoslarini ko'rsatish.
Matnni tushunish — bu o'quvchining yozilgan so'zlarni o'qishi bilangina yakunlanmaydigan, balki matndagi ma'no, bog'lanish, g'oya, obraz va axborotni anglashga qaratilgan murakkab aqliy jarayondir.
Matnni tushunish quyidagi bosqichlarda shakllanadi:
- So'z darajasida tushunish — so'zlarning ma'nosini anglash;
- Gap darajasida tushunish — gapdagi fikrni tushunish;
- Matn darajasida tushunish — qismlar o'rtasidagi bog'lanishni anglash;
- Xulosa darajasida tushunish — bevosita aytilmagan ma'noni topish;
- Baholash darajasida tushunish — matnga munosabat bildirish.
Boshlang'ich sinfda matnni tushunishga o'rgatish o'qishdan oldingi, o'qish jarayonidagi va o'qishdan keyingi faoliyatlar orqali amalga oshiriladi.
Amaliy misollar
Matn sarlavhasi: "Kichik bog'bon".
O'qishdan oldin: Matn nima haqida bo'lishi mumkin?
O'qish jarayonida: Qahramon nima ish qildi? Qaysi gap asosiy fikrni bildiradi?
O'qishdan keyin: Matndan qanday xulosa chiqardingiz?
O'qishdan oldin: Matn nima haqida bo'lishi mumkin?
O'qish jarayonida: Qahramon nima ish qildi? Qaysi gap asosiy fikrni bildiradi?
O'qishdan keyin: Matndan qanday xulosa chiqardingiz?
Savol-topshiriqlar
• Matnni tushunish qanday bosqichlardan iborat?
• Bitta kichik matn tanlang va unga o'qishdan oldin, davomida va keyingi savollar tuzing.
• "Matnni tushunmadim" degan o'quvchiga qanday yordam berasiz?
• Bitta kichik matn tanlang va unga o'qishdan oldin, davomida va keyingi savollar tuzing.
• "Matnni tushunmadim" degan o'quvchiga qanday yordam berasiz?
Kutiladigan natija
Foydalanuvchi matnni tushunish bosqichlarini biladi va o'quvchini xulosa chiqarish hamda javobini asoslashga yo'naltira oladi.