Methodology
Matn bilan ishlash metodikasi
Sahifaning maqsadi
Bo'lajak o'qituvchilarga matnni to'g'ri tanlash, metodik tahlil qilish, o'quvchining yoshiga moslashtirish va dars jarayonida samarali qo'llash yo'llarini o'rgatish.
Matn bilan ishlash — o'qish savodxonligini rivojlantirishning markaziy yo'nalishidir. O'quvchi matn orqali yangi bilim oladi, so'z boyligi ortadi, fikrlash va xulosa chiqarish ko'nikmalari shakllanadi. Zamonaviy yondashuvda matn o'quvchini fikrlashga, savol berishga, dalil topishga undaydigan didaktik vosita sifatida qaraladi.
Matn bilan ishlash uch bosqichda tashkil etiladi:
- O'qishdan oldin — mavzuga qiziqish uyg'otish, sarlavha asosida taxmin qilish, yangi so'zlarni tushuntirish;
- O'qish jarayonida — tushunib o'qish, muhim joylarni belgilash, savollarga javob izlash;
- O'qishdan keyin — xulosa chiqarish, munosabat bildirish, ijodiy topshiriq bajarish.
Amaliy metodlar: "Sarlavhadan taxmin qil", "Matn xaritasi" (qahramon, voqea, joy, muammo, yechim), "Dalil top", "To'xtab o'qi" va "Besh barmoq xulosasi" (qahramon, voqea, muammo, xulosa, mening fikrim).
Amaliy misollar
Matn: "Anvar har kuni maktabga ketayotib yo'l chetidagi kichik daraxtni ko'rardi. Bir kuni daraxtning shoxi sinib qolganini payqadi. U darsdan keyin shoxini bog'lab qo'ydi va atrofiga suv quydi."
Savollar: Anvar nimani payqadi? U daraxtga qanday yordam berdi? Bu uning qanday bola ekanini ko'rsatadi? Matndan tabiatga mehr g'oyasini bildiruvchi gapni toping.
Savollar: Anvar nimani payqadi? U daraxtga qanday yordam berdi? Bu uning qanday bola ekanini ko'rsatadi? Matndan tabiatga mehr g'oyasini bildiruvchi gapni toping.
Savol-topshiriqlar
• 2–4-sinf uchun mos kichik matn tanlang va matn turini aniqlang.
• Matndan 5 ta yangi so'z ajrating.
• O'qishdan oldin, jarayonida va keyin beriladigan 3 tadan savol tuzing.
• Matn asosida bitta ijodiy topshiriq ishlab chiqing.
• Matndan 5 ta yangi so'z ajrating.
• O'qishdan oldin, jarayonida va keyin beriladigan 3 tadan savol tuzing.
• Matn asosida bitta ijodiy topshiriq ishlab chiqing.
Kutiladigan natija
Talaba matnni o'qish savodxonligini rivojlantirish vositasi sifatida tanlay oladi, matn bilan ishlash bosqichlarini rejalashtiradi va o'quvchilarni tushunish, xulosa chiqarish hamda munosabat bildirishga yo'naltira oladi.